Poza escape roomem – gry terenowe od poszukiwania skarbów po tory przeszkód

W ostatnich latach escape roomy stały się popularną formą uczenia się poprzez doświadczenie oraz budowania zespołu. W tradycyjnym escape roomie uczestnicy w określonym czasie rozwiązują serię opartych na fabule zagadek i zadań logicznych oraz praktycznych, nieustannie współpracując z pozostałymi członkami zespołu. Edukacyjne escape roomy dodatkowo umożliwiają przyswajanie, utrwalanie lub sprawdzanie treści związanych z nauką.^{[1, 2, 3]} Escape room nie musi jednak odbywać się w pomieszczeniu. Jego istotą są oparte na fabule wyzwania, powiązane ze sobą zadania, wspólne rozwiązywanie problemów oraz ograniczenie czasowe. Przeniesienie tych elementów na świeże powietrze pozwala tworzyć szeroką gamę gier terenowych wykorzystujących mechanizmy charakterystyczne dla escape roomów. Grywalizacja zapewnia odpowiednie ramy dla tego typu aktywności poprzez zastosowanie elementów gier, takich jak punkty, rywalizacja, poziomy, nagrody i wyzwania, w kontekstach niezwiązanych bezpośrednio z grami.^{[4, 5, 9]} W edukacji ma to szczególne znaczenie, ponieważ gry zachęcają do aktywnego uczestnictwa i umożliwiają uczącym się wykorzystywanie wiedzy w rzeczywistych lub realistycznych sytuacjach.

Mobilny escape room – gra przychodzi do uczestników

Mobilny escape room jest jednym z najprostszych sposobów na przeniesienie rozgrywki poza tradycyjne pomieszczenie. Jego wyposażenie — pudełka, kłódki, koperty, zagadki, urządzenia elektroniczne i inne przedmioty – można łatwo przetransportować i przygotować w wybranym miejscu. Dzięki temu tego typu rozgrywka sprawdza się w szkołach, na obozach, podczas wydarzeń oraz w programach skierowanych do młodzieży. Fabułę można dostosować do miejsca, w którym odbywa się gra: zespół ekspedycyjny może poszukiwać zaginionego sprzętu w leśnym obozowisku, rozszyfrowywać tajną wiadomość w miejscu historycznym lub realizować misję badawczą w ramach programu poświęconego ochronie środowiska. W warunkach terenowych rozgrywkę można dodatkowo uatrakcyjnić, wymagając od uczestników nie tylko rozwiązania samej zagadki, lecz także odnalezienia miejsca, w którym znajduje się kolejna wskazówka.

Poszukiwanie skarbów – rozszerzenie formuły escape roomu

Poszukiwanie skarbów jest prawdopodobnie najprostszym sposobem na przeniesienie doświadczenia charakterystycznego dla escape roomu na świeże powietrze. Uczestnicy przemieszczają się z jednego miejsca do drugiego, podążając za fabułą lub wykonując kolejne zadania, a każda wskazówka przybliża ich do osiągnięcia celu. W grze można wykorzystywać mapy, kompasy, GPS, charakterystyczne elementy krajobrazu oraz ukryte przedmioty, a także kody QR, fotografie, kody i urządzenia elektroniczne. Poszukiwanie skarbów szczególnie dobrze sprawdza się w przypadku tematyki przyrodniczej i środowiskowej. Uczestnicy mogą rozpoznawać rośliny, mierzyć parametry wody w strumieniu, liczyć gatunki występujące na wyznaczonym obszarze lub nanosić obserwacje na mapę. Gra zachęca ich więc nie tylko do przebywania na łonie natury, ale przede wszystkim do jej obserwowania, dokonywania pomiarów i aktywnego działania.

Wyścig z zadaniami – połączenie myślenia z aktywnością fizyczną

Wyścig z zadaniami to gra składająca się z wielu stanowisk, w której uczestnicy pokonują wyznaczoną trasę i na każdym stanowisku wykonują różnego rodzaju zadania. Mogą one obejmować łamanie szyfrów, rzuty do celu, nawigację z wykorzystaniem mapy, zadania sprawdzające pamięć, pytania dotyczące przyrody czy zagadki logiczne.^[6] Wśród naszych autorskich gier znajduje się wiele przykładów tego typu aktywności, m.in. wyścigi z zadaniami o tematyce historycznej, quizy przyrodnicze oraz gry geograficzne. Kluczową cechą tej formy rozgrywki jest połączenie aktywności poznawczej i fizycznej. Uczestnicy nie pozostają w jednym miejscu — myślą, poruszają się, nawigują, komunikują się i podejmują decyzje.

Tory przeszkód i tory sprawnościowe – rola wyzwań fizycznych

Tory przeszkód i tory sprawnościowe stanowią przede wszystkim wyzwanie fizyczne i wymagają odpowiedniej sprawności fizycznej. Dobrze zaprojektowany tor przeszkód można z łatwością połączyć z mechaniką escape roomu. Po pokonaniu każdej przeszkody zespół może otrzymać cyfrę, literę lub symbol, które następnie, po połączeniu, tworzą końcowy kod. W ten sposób sprawność fizyczna zostaje bezpośrednio powiązana z zadaniem logicznym. Rozgrywka staje się jeszcze bardziej angażująca, gdy tor zostanie osadzony w określonej fabule. Uczestnicy mogą wcielić się w członków ekspedycji, jednostki ratunkowej, odkrywców lub uczestników zaginionej wyprawy. Wówczas poszczególne wyzwania stają się elementami misji, a nie celem samym w sobie. Tory przeszkód stwarzają również duże możliwości współpracy. Jeden z uczestników może przekazywać instrukcje, drugi wykonywać zadanie, a trzeci zbierać lub zapamiętywać informacje. Również skauting wykorzystuje wiele gier terenowych i torów przeszkód do rozwijania koordynacji, komunikacji i umiejętności pracy zespołowej.^[7]

Możliwości edukacyjne

Największą wartością gier terenowych wykorzystujących mechanizmy charakterystyczne dla escape roomów jest to, że jednocześnie angażują wiele różnych umiejętności. Rozwijają logiczne myślenie, umiejętność rozwiązywania problemów, spostrzegawczość i kreatywność, a jednocześnie wymagają komunikacji i współpracy. Uczestnicy często muszą podejmować decyzje, dzielić się zadaniami i opracowywać strategie w określonym czasie.^[8] Wyzwania powinny być zawsze dostosowane do wieku i możliwości uczestników.

W Transylwanii podobne gry można spotkać podczas wycieczek i aktywności młodzieżowych organizowanych przez Transylwańskie Towarzystwo Karpackie – Erdélyi Kárpát-Egyesület (EKE), w ramach skautingu, a także w edukacji uniwersyteckiej i szkolnej. Formy te w naturalny sposób łączą odkrywanie, ruch, nawigację, rozwiązywanie problemów i pracę zespołową. Trasy, mapy, zadania nawigacyjne, przeszkody i rywalizacja między zespołami mogą stać się elementami bardziej złożonej gry. EKE, skauting i edukacja uniwersytecka mają oczywiście odmienne cele i metody, jednak łączy je wiele wspólnych elementów. Uczestnicy nie są biernymi obserwatorami, lecz aktywnie działają: poruszają się, poszukują, obserwują, podejmują decyzje, rozwiązują zadania i współpracują. Szczególnie dobrze odpowiada to założeniom uczenia się poprzez doświadczenie.^[7]

Doświadczenia z Transylwanii pokazują szeroki zakres możliwości wykorzystania takich gier. Poszukiwanie skarbów podczas wycieczki EKE, tor przeszkód na obozie skautowym, wyścig z zadaniami podczas wydarzenia młodzieżowego czy plenerowy escape room organizowany przez uczelnię mogą różnić się miejscem i formą, ale mogą opierać się na tej samej zasadzie: ludzie uczą się najwięcej wtedy, gdy samodzielnie odkrywają, próbują, wykorzystują i dzielą się informacjami, zamiast jedynie ich słuchać lub o nich czytać.

W przyszłości warto więc postrzegać escape room nie jako fizyczne pomieszczenie, lecz jako metodę wykorzystującą mechanizmy gry. „Pokojem” może być las, okolica, muzeum, kampus uniwersytecki, szlak turystyczny, a nawet cały krajobraz. Kłódka może zostać zastąpiona zagadką logiczną, kluczem może być współrzędna GPS, a drzwi — zakodowana wiadomość znajdująca się na końcu toru przeszkód. Nie miejsce jest najważniejsze, lecz doświadczenie i aktywna rola uczestnika.

Podsumowanie

Escape room nie musi być ograniczony do czterech ścian. Jego podstawowe założenia — fabuła, wyzwanie, zagadka, ograniczenie czasowe, współpraca i dążenie do osiągnięcia celu — równie dobrze sprawdzają się na świeżym powietrzu. Gry terenowe wykorzystujące mechanizmy charakterystyczne dla escape roomów to coś więcej niż tradycyjne escape roomy przeniesione na zewnątrz. Stanowią one złożone środowiska uczenia się poprzez doświadczenie, w których uczestnicy myślą, poruszają się, odkrywają, współpracują i podejmują decyzje. Dzięki temu są szczególnie wartościowe w edukacji, podczas obozów, w programach młodzieżowych, edukacji ekologicznej i środowiskowej oraz w działaniach z zakresu budowania zespołu.

Bibliografia

[1] Clarke, S., Peel, D., Arnab, S., Morini, L., Keegan, H., & Wood, O. (2017). EscapED: EscapED: Ramy tworzenia edukacyjnych escape roomów i interaktywnych gier dla szkolnictwa wyższego i dalszego kształcenia, International Journal of Serious Games.
[2] Fotaris, P., & Mastoras, T. (2019). Escape roomy w nauczaniu: przegląd systematyczny.
[3] Stathakis, G. (2020). Poszukiwanie skarbów jako aktywność edukacyjna: korzyści i strategie wdrażania.
[4] Deterding, S., Dixon, D., Khaled, R., & Nacke, L. (2011). Od elementów projektowania gier do grywalizacji: definicja „grywalizacji”, Materiały pokonferencyjne z 15. Akademickiej Konferencji MindTrek.
[5] Huizinga, J. (2004). Homo ludens: zabawa jako źródło kultury, Budapeszt: Osiris Kiadó.
[6] Uzuner, F. G., & Bektaş, F. (2024 Badanie opinii nauczycieli na temat wykorzystania biegu na orientację w procesie edukacyjnym.
[7] Kovács Lehel István. Escape roomy: grywalizacja w nauczaniu informatyki i matematyki, XXVI. Enelko – XXXV. SzámOkt, EMT.
[8] Chen, J., He, M., & She, S. (2025). Wpływ edukacyjnej gry środowiskowej na zachowania proekologiczne poprzez psychologiczne poczucie własności środowiska i poczucie własnej skuteczności w zakresie ochrony środowiska, Raporty Naukowe.
[9] Lim, W. M., Das, M., Sharma, W., Verma, A., & Kumra, R. (2024). Grywalizacja na rzecz zrównoważonej konsumpcji: przegląd aktualnego stanu wiedzy i kierunki dalszych badań.